Biodiversiteit in Zoöp Nieuwe Instituut Biodiversiteit in Zoöp Nieuwe Instituut

Nieuwe Instituut werd in 2022 de eerste Zoöp ter wereld. Sindsdien zijn er door heel Nederland instellingen en bedrijven bij gekomen die het organisatiemodel van een zoöperatie of ‘coöperatie met alle leven’ hebben omarmd. Binnen dat model houdt een organisatie rekening met de stemmen en belangen van anders-dan-menselijk leven. Een zogenaamde Spreker voor de Levenden vertegenwoordigt dat belang als een soort bestuurswaarnemer en er wordt een jaarcyclus gevolgd waarbinnen doelstellingen en ingrepen worden geformuleerd om toe te bewegen naar een regeneratieve manier van werken. Om de effectiviteit van zulke interventies te kunnen vaststellen is het heel belangrijk om een beeld te hebben van de spelers die een rol vervullen in het ecosysteem waarvan je deel bent. Met andere woorden: een goeie Zoöp is op de hoogte van z’n eigen biodiversiteit.

Op de Internationale Biodiversiteitsdag van 2026 sluit Zoöp Nieuwe Instituut zich aan bij het initiatief van de Museumpark-buren van Het Natuurhistorisch en Bureau Stadsnatuur om opnieuw een BioBlitz010 te organiseren: BioBlitz010 2026. Bij een bioblitz tel je binnen een afgebakende tijdspanne en een afgebakend gebied alle levensvormen die je er tegenkomt. Je documenteert bijvoorbeeld een etmaal lang alle planten, dieren en schimmels die je in je wijk waarneemt. Een beetje zoals de bekende Nationale Tuinvogeltelling die de Vogelbescherming sinds 2003 ieder jaar op touw zet, maar dan voor ál het leven. Zo’n intensieve telling helpt de biodiversiteit in kaart te brengen. Wanneer je het een paar keer achter elkaar doet, kun je aan de uitkomsten zien hoe soorten zich ergens vestigen, vermenigvuldigen en ontwikkelen.

BioBlitz010 is toegespitst op Rotterdam. De initiatiefnemers richten zich ieder jaar op een bepaalde groep levensvormen en een specifiek stukje van de stad, om zo een impuls te geven aan het bewustzijn en de kennis die we hebben van het leven in ons ‘nationaal park 010’ – óók van minder fotogenieke soorten of in gebieden die doorgaans onderbelicht blijven. Zo was de lokale bioblitz vorig jaar nadrukkelijk toegespitst op amfibieën, vissen en macrofauna zoals waterinsecten en is er dit jaar extra aandacht voor stadsdeel Hoogvliet en de wijk Prinsenland.

Je kunt heel eenvoudig meetellen tijdens de BioBlitz010 van 2026. Daarvoor hoef je geen groene vingers te hebben of bekend te zijn met de Latijnse namen van elke kever, paddenstoel of struik. Met de app ObsIdentify – ‘observeer en identificeer’ – kun je simpelweg een foto maken, je gefotografeerde plant, dier of schimmel laten determineren en vastleggen waar je die bent tegengekomen. De app is gekoppeld aan waarneming.nl, het Nederlandse onderdeel van het wereldwijde biodiversiteitsplatform Observation.org. De aangesloten waarnemers (en de experts die vaststellen dat hun observaties kloppen) dragen met het verzamelen en uitwisselen van gegevens samen bij aan natuuronderzoek en natuurbehoud. Het vergaren van noodzakelijke data is niet gebonden aan een enkele dag. Tijdens en na de telling van 22 mei ben je als Nieuwe Instituut-bezoeker dan ook altijd van harte welkom om mee te observeren en determineren.

In en rond het Museumpark moeten bij een bioblitz minstens 1000 soorten te vinden zijn. In 2025 werden er meer dan 4300 waarnemingen gedaan van zo’n 1200 verschillende soorten. Zoöp Nieuwe Instituut benadrukt bij de huidige bioblitz-editie dat er ook talloze schimmels en korstmossen zijn die de Nieuwe Tuin en het omringende groen helpen vormgeven. Deze fungi, of ‘anarchistische ontwerpers’, staan centraal in de gelijknamige tentoonstelling die nog tot en met 9 augustus te zien is in de grootste tentoonstellingsruimte van het instituut.

In de tentoonstelling is een installatie opgenomen rond de boomstammen en stronken in de Nieuwe Tuin waarop de afgelopen jaren tientallen soorten paddenstoelen zijn gaan groeien. Namens Bureau Stadsnatuur houdt bioloog Sandra van Iwaarden die schimmels in de eigen buitenruimte rond het Nieuwe Instituut vanaf het najaar van 2025 nauwgezet in de gaten. Samen met kunstenaar Frank Bruggeman, de medeontwerper en -beheerder van de Nieuwe Tuin, begeleidt zij op de aanstaande Biodiversiteitsdag een schimmel- en korstmossenexcursie die de inhoud van de tentoonstelling verbindt met het streven naar een goed overzicht van de soortenrijkdom om ons heen.

Vanaf het moment dat het Nieuwe Instituut een Zoöp werd, worden er speciale Omleidingen georganiseerd die in het teken staan van de ecologische verhoudingen binnen het meer-dan-menselijke samenlevings- en samenwerkingsmodel dat het instituut sindsdien omarmt. Op 22 mei 2026 begeleidt Omleider Naomi He-Ji twee van zulke tours, maar die zijn het hele jaar door te boeken. Zoals zij vanuit het perspectief van identiteit, beeldende kunst en performance persoonlijke, maatschappelijke en ecologische vraagstukken vertaalt naar een kleurrijk eigen ‘wereldje’, vertalen alle Omleiders de inhoud waarmee het instituut zich bezighoudt naar tours met een eigenzinnige invalshoek.

Voor kinderen is er in het verlengde van de tentoonstelling FUNGI een speciale speurtocht, de Fungi-vinder, die een mooie aanvulling vormt op de doorlopende Zoöp-zoektocht waarmee ook de jongste bezoekers van het Nieuwe Instituut hun relatie met anders-dan-menselijk leven kunnen onderzoeken. Beide zoektochten zijn doorlopend gratis verkrijgbaar aan de receptiebalie van het instituut.

Anna Tsing, medesamensteller van de tentoonstelling FUNGI, en auteur van de wereldwijde bestseller De paddenstoel aan het einde van de wereld, was bij de opening van FUNGI een opvallende spreker, toen ze in een kostuum van ontwerper Romy Day Winkel de gedaante aannam van een baret-aardster en in gesprek met haar collega’s en vriendinnen Donna Haraway en Rosi Braidotti mogelijke scenario’s schetste voor samenleven en overleven in deze duistere periode van massale uitsterving en andere ecologische crises. Het is zeker de moeite waard om het filosofische verkleedpartijtje nog eens terug te kijken.

Op 28 mei 2026 is Tsing terug in Nederland: tijdens Een avond met Anna Tsing, georganiseerd in samenwerking met het Rotterdamse debatplatform De Dépendance, gaat ze dieper in op het patchy Anthropocene. In een geologisch tijdvak dat gekenmerkt wordt door de gevolgen van menselijk handelen, zijn er specifieke gebieden of patches op de wereld die unieke sociaalecologische veranderingen vertonen. Die gefragmenteerde landschappen vragen ieder om hun eigen, nadrukkelijk multidisciplinaire aanpak. In gesprek met journalist Nuria Ribas Costa illustreert Tsing wat we daarvan leren over uitputting van natuurlijke bronnen én over de vindingrijkheid waarmee menselijke en anders-dan-menselijke actoren op basis daarvan nieuwe samenlevingsvormen ontwikkelen.

De inzet van Zoöp Nieuwe Instituut beslaat de hele reikwijdte van abstract en theoretisch eco-discours tot consumentenactivisme. Als je zelf de Rotterdamse biodiversiteit wil bevorderen kun je bijvoorbeeld ook gewoon het hele jaar voor iets als een kroostegel van lokaal initiatief Flip the City terecht bij de New Store van het Nieuwe Instituut. Deze museumwinkel vormt een proeftuin voor de vraag hoe shoppen zou kunnen bijdragen aan herstel en vruchtbaarheid, waar winkelen meestal symbool staat voor schadelijk consumptiegedrag. Stel je voor: een winkel die de levende omgeving niet beschadigt maar behoedt en voedt!