Terugblik op Water Preparedness: klimaatbestendig ontwerpenTerugblik op Water Preparedness: klimaatbestendig ontwerpen

Het programma, dat een week duurde, bracht studenten, professionals en onderzoekers samen die gespecialiseerd zijn in architectuur, stedenbouw, klimatologie en wateronderzoek. De activiteiten omvatten bezoeken aan locaties, praktische workshops, rondetafelgesprekken en een openbaar event met lezingen.

Een belangrijk doel was om een jongere generatie ontwerpers – in het bijzonder studenten van de masteropleiding EXTREME Architecture van de TU Delft – te enthousiasmeren voor architectonische opvattingen die westers georiënteerde bouwmodellen ter discussie stellen en maatschappelijke en ecologische rechtvaardigheid vooropstellen.

Het evenement was opgezet op basis van de werkmethoden en casestudy's van Yasmeen Lari en Marina Tabassum. Beiden hebben baanbrekend werk verricht op het gebied van het inzetten van architectuur bij natuurrampen en voor kwetsbare gemeenschappen. Het jarenlange werk van Lari is een inspiratiebron geweest voor jongere professionals, onder wie Tabussum.

Op 19 februari was er in de Future Studio Oostkop van het Nieuwe Instituut een workshop over waterparaatheid. Yasmeen Lari, Marina Tabassum en Alankrita Sarkar presenteerden drie casestudy's over waterparaatheid in Pakistan, Bangladesh en de Vlaams-Nederlandse delta.

Onder de deelnemers bevonden zich onder meer studenten van de masteropleiding EXTREME van de TU Delft, medewerkers van het Nieuwe Instituut en genodigden, onder wie architecten, ontwerpers, kunstenaars, onderzoekers, ondersteunende instellingen en communityvertegenwoordigers. De workshop had tot doel het begrip van de perspectieven van de Global South te verbeteren en gezamenlijke strategieën te ontwikkelen voor duurzame water- en klimaatparaatheid.

Yasmeen Lari presenteerde One Eco-Street at a Time (2021), een stedelijk project in Pakistan dat de weerbaarheid tegen overstromingen op straatniveau verbetert en tegelijkertijd de uitdagingen op het gebied van onderhandeling en eigendom aanpakt. Marina Tabassum beschreef een door vrouwen geleid gemeenschapscentrum in een van 's werelds grootste vluchtelingenkampen, waarbij ze haar benadering van ontwerpen voor ontheemde gemeenschappen toelichtte. Alankrita Sarkar sprak over de Vlaams-Nederlandse delta en ging daarbij in op de klimaatgevoeligheid van havensteden en hun behoefte aan een adaptieve, duurzame infrastructuur.

De deelnemers vormden vervolgens discussiegroepen om te reflecteren op de casestudy's. Aan het einde van de workshop vergeleken de groepen mogelijke strategieën voor samenwerking en het opbouwen van partnerschappen, en bespraken ze de belangrijkste inzichten die uit hun discussies naar voren waren gekomen.

Op 20 februari hielden Tabassum en Lari hun keynote-lezingen in het auditorium van het Nieuwe Instituut. Dit evenement, gemodereerd door gastcurator Parvinder Marwaha, bouwde voort op de belangrijkste thema's van de workshop. Daarbij was er bijzondere aandacht voor het belang van humanistische, holistische en activistische architectonische benaderingen bij het werken met gemarginaliseerde gemeenschappen die worden geconfronteerd met zaken als klimaatverandering, conflicten en overstromingen.

Aric Chen, destijds algemeen en artistiek directeur van het Nieuwe Instituut, leidde het evenement in. Na de lezingen was er een paneldiscussie.

Lezing door Marina Tabassum
Marina Tabassum beschreef de milieusituatie in het zuiden van Bangladesh, waar klimaatverandering overstromingen en andere watergerelateerde rampen verergert. Haar eigen praktijk richt zich op het ondersteunen van gemarginaliseerde gemeenschappen met behulp van klimaatbestendige architectuur. Het door haar ontworpen het Khudi Bari-huis is een voorbeeld van hoe je klimaatbestendige woningen kunt bouwen in samenwerking met gemarginaliseerde groepen.

Bangladesh ligt in de Gangesdelta, een van de grootste rivierdelta's ter wereld. Er wonen ongeveer 150 miljoen mensen. De rivieren Ganges en Brahmaputra veranderen voortdurend het landschap. Daardoor wordt het er steeds minder leefbaar en worden gemeenschappen verdreven door overstromingen of droogtes. Door de klimaatverandering smelten de gletsjers in de Himalaya sneller, waardoor de watermassa’s groter worden en de erosie toeneemt.

Als antwoord hierop bedacht Tabassum het Khudi Bari-huis: een modulaire, betaalbare, lichtgewicht en overstromingsbestendige constructie. Deze is gemaakt van bamboe en ontworpen om te kunnen verplaatsen. De constructie staat op poten en biedt bescherming tegen overstromingen, terwijl het modulaire ontwerp transport en heropbouw mogelijk maakt. De gemeenschap was direct betrokken bij het testen, bouwen en verfijnen van het ontwerp.

In Tabassums methodologie staat de gemeenschap centraal. De methodologie bestaat uit gezamenlijke inventarisatie, workshops voor het maken van modellen en door de gemeenschap uitgevoerde beoordelingen van de financieel-economische situatie van gezinnen; op deze manier kon voorrang worden gegeven aan gezinnen in de grootste nood. Deze processen droegen bij aan kennisoverdracht en gemeenschapszin.

Tot slot van haar lezing benadrukte Tabassum hoe belangrijk het is om gemeenschappen in staat te stellen projecten zelfstandig voort te zetten. Deze aanpak werd ook toegepast in latere programma's voor het levensonderhoud van vrouwelijke ambachtslieden in heel Bangladesh, waarbij ze werden geholpen om lokale en internationale netwerken op te zetten om hun producten te verkopen en inkomsten te genereren.

Het project is gearchiveerd door de Vitra Campus in Duitsland, die een Khudi Bari-huis voor in de campustuin heeft laten bouwen.

Lezing door Yasmeen Lari
Yasmeen Lari reflecteerde op haar overstap van bedrijfsarchitectuur naar activisme. Na tientallen voor op winstmaximalisatie gerichte projecten te hebben gewerkt, zette het toenemende aantal klimaatgerelateerde rampen haar aan het denken over de ethische verantwoordelijkheden van architecten. Ze stelde dat architectuur het algemeen belang moet dienen in plaats van alleen economische belangen.

Lari bekritiseerde humanitaire modellen die afhankelijk zijn van internationale liefdadigheid en koolstofintensieve bouwmethoden. In plaats daarvan pleit ze ervoor om te leren van gemarginaliseerde gemeenschappen en met hen samen te werken als gelijkwaardige partners. Ze noemde daarvoor drie uitgangspunten:

• Dekoloniseren – prioriteit geven aan lokale kennis en materialen, en aan humanitaire modellen die niet op liefdadigheid zijn gebaseerd.
• Decarboniseren – bevorderen van koolstofvrije constructies en klimaatvriendelijke technologieën.
• Democratiseren – stimuleren van gezamenlijke ontwikkeling, consensus en door vrouwen geleide ontwikkeling.

Deze principes vormden de basis voor haar prototypes voor rampbestendige woningen na de overstromingen in Pakistan in 2010. Met behulp van lokaal geproduceerde materialen zoals kalk, klei en bamboe creëerde ze betaalbare, toegankelijke en koolstofarme onderkomens. Ze breidde het programma pas uit nadat de gemeenschappen de ontwerpen hadden getest en geaccepteerd.

Tussen 2012 en 2014 werden met steun van de Internationale Organisatie voor Migratie ongeveer 40.000 onderkomens gebouwd. Gemeenschappen werden opgeleid in bouwtechnieken en aangemoedigd om lokale handelsnetwerken te versterken, waardoor hun onafhankelijkheid op lange termijn werd bevorderd. In een later stadium bouwden vrouwen zelf 800.000 aardeovens, wat het succes van deze aanpak onderstreepte.

Lari sloot haar lezing af met het inzicht dat het voor rechtvaardigheid, veerkracht en duurzame ontwikkeling essentieel is om kwetsbare bevolkingsgroepen te behandelen als partners in plaats van als passieve ontvangers van hulp. Haar werk daagt westerse bouwmodellen uit en benadrukt de waarde van hernieuwbare materialen en lokale kennis.

Marina Tabassum, architect en professor aan de TU Delft, richtte in 2005 het in Dhaka gevestigde Marina Tabassum Architects op. Ze streeft naar een architectuurtaal die eigentijds is en tegelijk sterk verbonden met de plek, door rekening te houden met natuur, klimaat, cultuur, geschiedenis en omgeving. Tabassums streven naar de 'Architecture of Relevance' heeft haar verschillende internationale onderscheidingen opgeleverd.

Yasmeen Lari is de eerste vrouwelijke architect van Pakistan en 'architect voor de allerarmsten'. Haar werk op het gebied van duurzame, goedkope, koolstofvrije huisvesting en rampbestendige structuren voor gemarginaliseerde gemeenschappen is baanbrekend. Haar 'barefoot social architecture'-programma streeft naar een 'zero-donor'-model om gemarginaliseerde gemeenschappen uit de armoedeval te halen. Vorig jaar ontving ze de RIBA Royal Gold Medal voor haar humanitaire werk.

New Currents: Indian Ocean Futures is een onderzoeksproject waarmee het Nieuwe Instituut onderzoekt hoe nationale verbanden en de uitwisseling van ideeën en materialen de toekomst van de Indische Oceaan-regio vormen. Aan de hand van ontwerp en architectuur schetst het project mogelijke toekomstscenario’s voor deze geopolitiek complexe regio.

De deelname van Yasmeen Lari en Marina Tabassum werd mogelijk gemaakt door het het Internationaal Bezoekersprogramma van het Nieuwe Instituut.