SIDELINED. Ruimte voor anders samenzijnSIDELINED. Ruimte voor anders samenzijn

Allyship/Bondgenootschap
Het Engelse woord allyship, dat letterlijk ‘bondgenootschap’ betekent, wordt in verschillende emancipatiebewegingen gebruikt voor de inzet waarmee een ally opkomt voor de rechten en het welzijn van kwetsbare of gemarginaliseerde groepen waarvan die zelf geen deel uitmaakt. Je kunt dan denken aan witte mensen die zich inspannen tegen racisme of heteroseksuele mensen die gelijkwaardige behandeling van de lhbti-gemeenschap nastreven. In de praktijk is het vaak ingewikkelder, omdat juist leden van gemarginaliseerde groepen vaak optreden als bondgenoten van communities die in andere opzichten worden onderdrukt of buitengesloten. In het verlengde van een begrip als solidariteit gaat allyship over het gebruiken van bepaalde voorrechten of politieke of maatschappelijke slagkracht om steun te bieden aan mensen uit gemeenschappen die zulke privileges of invloed (nog) niet hebben. In SIDELINED speel je in de teamsport Anonymous Allyship met telkens wisselende samenstellingen van teams (als gemeenschappen in het klein) en verken je wat het betekent om ondersteund te worden en steun te bieden.

Fluïditeit / genderfluïde
Fluïditeit duidt op vloeibaarheid en veranderlijkheid. Een fluïde identiteit houdt in dat iemand zich van moment tot moment kan identificeren met verschillende persoonlijkheidskenmerken. Een mens kan voortdurend in ontwikkeling blijven in wie die is, ‘wat’ die is of waar die in de loop der tijd bij hoort. Genderfluïditeit, bijvoorbeeld, houdt in dat iemand niet vastzit aan één gender, maar zich de ene keer met het ene identificeert en later met het andere – of met een combinatie of met iets er tussenin. In SIDELINED kun je onder meer met dit soort vloeibaarheid experimenteren in de sport Multiform. Doordat het tenue telkens van kleur verschiet, verandert de samenstelling van de teams.

Gender
Gender verwijst, anders dan sekse en geslacht, niet naar biologische kenmerken, maar naar sociale, culturele en psychologische kenmerken die met een geslacht in verband worden gebracht. Onder gender kan vallen wat traditioneel als ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’ gezien wordt, maar ook alles ertussenin. Gender is ook de ‘rol’ waarmee iemand zichzelf het meest identificeert: iemands gender hoeft dus niet gelijk te zijn aan iemands sekse of geslacht. Bron: Onze Taal

Inclusie
De insluiting in de samenleving van gemarginaliseerde personen en groepen op basis van gelijkwaardige rechten en plichten. De insluiting dus van de bestaande diversiteit. Inclusie betekent niet dat deze personen ook daadwerkelijk een nieuwe cultuur of organisatie mogen vormen. Ze worden slechts opgenomen in de bestaande structuren. Bron: Handreiking waarden voor een nieuwe taal

LHBTI/LHBTIQIA+
De afkorting lhbt is een overkoepelende term voor mensen die lesbisch, homo, biseksueel of transgender zijn. Ook langere afkortingen zijn in gebruik, zoals lhbti, lhbtiq en lhbtqia+: die omvatten nog meer groepen mensen. Bron: Onze Taal

Masculien/gemasculiniseerd
Het bijvoeglijk naamwoord masculien wordt gebruikt om kenmerken mee aan te duiden die van oudsher ‘typisch mannelijk’ zouden zijn. Als werkwoord betekent masculiniseren dan zoveel als het zogenaamd mannelijker maken van een persoon, verschijnsel of omgeving. In SIDELINED wordt het woord gebruikt in de context van You’ll Never Walk Alone. Tachtig jaar geleden werd het liedje geschreven als tranentrekker in een flamboyante musical, maar door de populariteit onder voetbalsupporters is het sindsdien ‘vermannelijkt’. Als lijflied van fans van clubs als Liverpool FC en Feijenoord heeft het een imago gekregen dat ver verwijderd is van Broadway. De tentoonstelling geeft daar opnieuw een alternatieve draai aan door de masculiene verbroedering van het voetbal met eigen sporten en spellen om te vormen tot een bredere, queer en inclusieve vorm van solidariteit.

Non-binair / non-binair persoon
Non-binair is een paraplubegrip voor personen die zich niet aan de binaire gendernorm van man en vrouw conformeren en/of die norm overstijgen. Er bestaan (vooral in het Engels) tientallen genderidentiteiten. Buiten het binaire gendermodel bestaan o.a. ‘genderqueer’, ‘gender non-conform’, ‘agender’,‘genderfluïde’ en ‘bigender’. Laatstgenoemde hebben twee genders en/of zijn dubbelgendered. Deze twee genderidentiteiten kunnen mannelijk en vrouwelijk zijn maar ook anders en kunnen tegelijk of in afwisseling van elkaar worden ervaren. Bron: Handreiking waarden voor een nieuwe taal

Othering
Het definiëren van de eigen positie en morele superioriteit tegenover de vermeende ‘ander’, vaak een groep en/of bepaalde culturele en religieuze gebruiken. De ‘ander’ wordt daarbij als vreemd, conservatief, achterhaald en zelfs onmenselijk weggezet. Bron: Handreiking waarden voor een nieuwe taal

Queer / queer personen
Parapluterm voor een breed scala aan gender en/of seksuele identiteiten. Daarnaast ook gebruikt door personen die zich niet aan een specifieke term of label willen conformeren. De term genderqueer wordt meestal gehanteerd als er gesproken wordt over een non-binaire genderidentiteit.

Queer pedagogiek
Het spel Multiform maakt van sport een vorm van queer pedagogy, queer pedagogiek oftewel een kritische onderwijs- en opvoedingsfilosofie die zich verzet tegen onderdrukkende lesmethoden en curricula die leerlingen strikte normen met betrekking tot gender en seksualiteit opleggen en waarin leerlingen en leerkrachten die niet aan de cishetero-maatstaven voldoen langs de zijlijn komen te staan. In Multiform worden vanuit dat verzet vaststaande categorieën doorbroken en leren spelers de wereld op een non-binaire manier te beleven.

Queeren/queering
Als werkwoord dat is afgeleid van het woord queer zou je queering of ‘queeren’ kunnen zien als een techniek waarmee je normen en verwachtingspatronen met betrekking tot identiteit ter discussie stelt. Van oorsprong werd er vooral mee bedoeld dat je media als literatuur of films op een zodanige manier leest of bekijkt dat vanzelfsprekendheden rond gender en seksualiteit op losse schroeven komen te staan. Heteroseksualiteit en mannelijkheid als standaard moeten dan bijvoorbeeld plaatsmaken voor een veelheid aan mogelijkheden en betekenissen. Gaandeweg is queering een paraplubegrip geworden voor een bredere beweging van bewuste ontregeling. Alles, van literatuur tot popcultuur en van wetenschap tot politiek, kan worden ‘ge-queerd’. In de context van SIDELINED betekent het dat de samensteller en ontwerpers aan de haal gaan met de kenmerkende beeldtaal en mores van een sports bar en er een queer draai aan geven. Zo verbeelden zij zich in dit project hoe we starre sociale structuren kunnen doorbreken en diversiteit, inleving en solidariteit kunnen omarmen.

Situationist
De Situationistische Internationale of SI – nadrukkelijk níet het ‘situationisme’ – was een politiek-kunstzinnige beweging die met name rond de studentenprotesten aan het einde van de jaren zestig grote invloed had op kunst, tegencultuur en het publieke debat. Situationisten wilden onder meer het onderscheid tussen cultuurmakers en cultuurconsumenten doorbreken en kunst deel maken van het dagelijks leven. De Deense kunstenaar Asger Jorn was een van de oprichters van dit verbond van Europese beeldend kunstenaars, schrijvers en dichters. Jorn bedacht in de jaren zestig een voetbal-variant waarbij drie teams het op een zeshoekig veld tegen elkaar opnemen. In plaats van een binaire tweedeling van these en antithese, waar of niet waar, wij-zij, of het ene tegen het andere team met een winnaar en een verliezer, introduceerde Jorn een driedeling. Toen Gabriel Fontana ging experimenteren met spelformats volgens die ‘drie-waardenlogica’ ontdekte hij dat er daarmee oneindig veel nieuwe opstellingen, interacties en manoeuvres en samenwerkingen tussen spelers mogelijk worden. Het ruimtelijk ontwerp van SIDELINED is ook geïnspireerd door het zeshoekige speelveld.

Social design
Social design of maatschappelijk ontwerp is ontwerp waarbinnen de vindingrijkheid van ontwerpers wordt ingezet voor de aanpak van ingewikkelde vraagstukken in de samenleving en om maatschappelijke verandering te bewerkstelligen. Wanneer je ervan uitgaat dat openbare ruimte, wet- en regelgeving en menselijk gedrag uitkomsten zijn van bewuste en onbewuste ontwerpprocessen, dan kun je ze ook herontwerpen. Dat doen social designers vaak in nauwe samenwerking en in overleg met de mensen die direct te maken hebben met ontwerpfouten in bestaande systemen. Er zijn bijvoorbeeld hardnekkige normen die sommige mensen op voorhand buitenspel zetten, of die ervoor zorgen dat zij vanaf de zijlijn naar het maatschappelijke leven moeten kijken in plaats van er actief aan deel te nemen. In SIDELINED gaat maatschappelijk ontwerper Gabriel Fontana met dit soort vragen aan de slag. Hij bouwt voort op zijn eerdere onderzoek naar de sociale dynamiek in stedelijk gebied en de publieke ruimte. Vanuit een sport-oogpunt bestudeert hij hoe de ontworpen leefomgeving richting en kaders geeft aan lichamen en gedrag.

Transgender persoon
Iemand van wie het geboortegeslacht niet samenvalt met diens genderidentiteit. Tegenovergestelde van cisgender. Bron: Handreiking waarden voor een nieuwe taal

De woorden en definities in deze lijst zijn, net als veel van de onderwerpen waar ze over gaan, niet in beton gegoten en in zekere zin fluïde. Ze kunnen voor verschillende mensen verschillende betekenissen hebben, en betekenissen verschuiven ook met de tijd. Heb je opmerkingen, suggesties of vragen over deze lijst? Neem dan met ons contact op.